LA\u0130KL\u0130K, LA\u0130K E\u011e\u0130T\u0130M VE BA\u015e\u00d6RT\u00dcS\u00dc SORUNU<\/p>\n
E\u011fitimin kurumsal olarak geli\u015fimine bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, ba\u015flang\u0131\u00e7ta dinsel bir ni\u00adtelik ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131, a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak dini kurumlar i\u00e7inde, din g\u00f6revlileri taraf\u0131ndan ve\u00adrildi\u011fi g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Din kurumunun ve dini kurallar\u0131n belirleyici ve bask\u0131n oldu\u011fu toplumlarda, e\u011fitim her y\u00f6n\u00fcyle dinsel bir nitelik g\u00f6stermi\u015f, dini kurumlar ve kurallar top\u00adlumsal ya\u015famda uzun y\u0131llar belirleyici olmu\u015ftur.<\/p>\n
\u00d6zellikle tek tanr\u0131l\u0131 dinlerle birlikte, din kurumlar\u0131, y\u00f6netici ve \u00fcst d\u00fczey memurlar\u0131n yeti\u015ftirilmesinde \u00f6nemli bir rol oynam\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6rne\u011fin Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011funda mahalle ve subyan mektepleri dine dayal\u0131 e\u011fitim veren ilkokul d\u00fczeyinde okullard\u0131r. Arap\u00e7a e\u011fitim veren medreseler ise Osmanl\u0131\u2019n\u0131n ulema s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131 olu\u015fturmu\u015f, fetva yoluyla devlet y\u00f6netiminde belirleyici olmu\u015flard\u0131r.<\/p>\n
Laiklik anlay\u0131\u015f\u0131, Avrupa\u2019da Ayd\u0131nlanma \u00c7a\u011f\u0131\u2019ndan \u00f6nce y\u0131llarca s\u00fcren din ve mezhep sava\u015flar\u0131 sonras\u0131nda ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Orta\u00e7a\u011f\u2019da Kilise, her \u015feyi kendi otoritesi alt\u0131nda tutmu\u015ftur. G\u00fcnl\u00fck i\u015flerden bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalara, ekonomiden felsefeye kadar hemen her \u015feyin kilisenin buyru\u011fu alt\u0131nda olmas\u0131 ve bunu topluma y\u00f6nelik bir bask\u0131 bi\u00e7imde hayata ge\u00e7irmesi \u00e7e\u015fitli tepkilere neden olmu\u015ftur. Bat\u0131da laikli\u011fin geli\u015fim s\u00fcrecine bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, kilisenin toplum \u00fczerindeki kat\u0131 denetimi ve bask\u0131s\u0131na kar\u015f\u0131 bir tepki olarak ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Laik kelimesinin bir hukuk ve siyaset terimi olarak \u00f6n plana \u00e7\u0131kmas\u0131 ise 1789 Frans\u0131z Devrimi\u2019nden sonra olmu\u015ftur.<\/p>\n
Devletlerin laikle\u015fmesi, tarihsel ve toplumsal bir s\u00fcre\u00e7 olarak ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r. Modern toplumda laiklik, bireyin ya\u015fam\u0131n\u0131n \u00e7e\u015fitli alanlar\u0131n\u0131n din taraf\u0131ndan y\u00f6nlendirilmesinin sona ermesi anlam\u0131na gelir. Bu s\u00fcre\u00e7, ekonomik, sosyal, k\u00fclt\u00fcrel ve politik d\u00fczenin dinsel kurumlardan ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131, dinsel inan\u00e7 a\u00e7\u0131s\u0131ndan bilimin \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve din otoritelerinden kopu\u015funu i\u00e7erir.<\/p>\n
\u0130nsan akl\u0131n\u0131n laiklik sayesinde dogmatizmden kurtulmas\u0131ndan sonra bilimlerde b\u00fcy\u00fck bir geli\u015fme ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r. Dogmatik de\u011ferlerin belirledi\u011fi toplumlar\u0131n tutucu olmas\u0131 ve bilimsel ilerleme kar\u015f\u0131s\u0131nda stat\u00fckoyu savunmas\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r. B\u00f6ylesi bir yakla\u015f\u0131m\u0131n herkesin, dini kurallar\u0131n belirledi\u011fi gibi ya\u015famas\u0131 ve d\u00fc\u015f\u00fcnmesini dayatmas\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r.<\/p>\n
Laisizm, bilimsel bir kavramd\u0131r ve herkes i\u00e7in ge\u00e7erli kriterleri vard\u0131r. \u00dclkeden \u00fclkeye laisizm yerle\u015fmesi tarihsel ve sosyolojik a\u00e7\u0131dan farkl\u0131l\u0131klar g\u00f6sterse de hepsinde ortak \u00f6zellik, \u201cdevlet ve din alan\u0131n\u0131n kesin kurallarda birbirinden ayr\u0131lmas\u0131\u201d, birbirinin alan\u0131na m\u00fcdahale etmemesidir. Dinin devlete, devletin de din alan\u0131na m\u00fcdahale etmemesidir. Laik bir \u00fclkede laiklik, din ve devletin alanlar\u0131n\u0131n t\u00fcm\u00fcyle ayr\u0131lmas\u0131n\u0131, din ve vicdan \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn inanan ve inanmayan herkes i\u00e7in e\u015fit ko\u015fullarda ge\u00e7erli olmas\u0131n\u0131 ifade etmektedir.<\/p>\n
Laik bir \u00fclkede devlet, b\u00fct\u00fcn dinler ve inan\u00e7lar kar\u015f\u0131s\u0131nda e\u015fit mesafede olmak zorundad\u0131r. T\u00fcrkiye gibi, dinin devlet tekelinde oldu\u011fu ve Diyanet \u0130\u015fleri Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 gibi bir kurum taraf\u0131ndan \u00f6rg\u00fctlenen \u00fclkelerde ger\u00e7ek anlamda laiklikten bahsetmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Bu durum T\u00fcrkiye\u2019de, y\u0131llard\u0131r dini kurallar\u0131n toplumsal ya\u015fam\u0131n \u00e7e\u015fitli alanlar\u0131nda belirleyici olmas\u0131n\u0131 beraberinde getirmi\u015ftir.<\/p>\n
Laik e\u011fitim neden \u00f6nemlidir?<\/p>\n
Laiklik, din ad\u0131na insanlar\u0131 korkutmak ve onlar\u0131 denetim alt\u0131nda tutmak i\u00e7in dinin egemen sistemin \u00e7\u0131karlar\u0131 do\u011frultusunda kullan\u0131lmas\u0131n\u0131n engellenmesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemlidir. Bu y\u00f6n\u00fcyle laiklik, din ve inan\u00e7 istismarc\u0131lar\u0131n\u0131n aksine, b\u00fct\u00fcn din ve inan\u00e7lara e\u015fit mesafede ve sayg\u0131l\u0131 olmay\u0131 ifade etmektedir. Laik e\u011fitim, do\u011fas\u0131 gere\u011fi toplumda farkl\u0131 inan\u00e7lar\u0131n birbirine sayg\u0131l\u0131 olmas\u0131n\u0131 ve ho\u015fg\u00f6r\u00fc ortam\u0131 yaratmay\u0131, din ve inan\u00e7 farkl\u0131l\u0131klar\u0131 \u00fczerinden toplumu b\u00f6l\u00fcp birbirine kar\u015f\u0131 k\u0131\u015fk\u0131rtmay\u0131 de\u011fil, demokratik, nitelikli ve \u00f6zg\u00fcr d\u00fc\u015f\u00fcnceyi g\u00fcvence alt\u0131na almay\u0131 ilke edinmi\u015ftir. Bu \u00f6zelli\u011fi dolay\u0131s\u0131yla, e\u011fitimin tek ba\u015f\u0131na laik olmas\u0131 yeterli olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in ayn\u0131 zamanda demokratik olmas\u0131 gerekmektedir.<\/p>\n
Laik e\u011fitim, \u00f6nemli toplumsal i\u015flevleri olan dinin e\u011fitim sistemi \u00fczerinden \u00f6rg\u00fctlenmesine, T\u00fcrkiye\u2019de s\u0131k\u00e7a g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz gibi, siyasal ve ekonomik \u00e7\u0131kar \u00e7evreleri taraf\u0131ndan istismar edilmesinin, kapitalist sistemde s\u00f6m\u00fcr\u00fcn\u00fcn me\u015frula\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 amac\u0131yla kullan\u0131lmas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilebilmesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan ayr\u0131ca \u00f6nemlidir.<\/p>\n
Laiklik, dinsel inan\u00e7lar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in en temel g\u00fcvencedir. Laik olman\u0131n temel ilkesi ba\u015fkalar\u0131n\u0131n inan\u00e7lar\u0131na, d\u00fc\u015f\u00fcncelerine sayg\u0131l\u0131 olmak, akl\u0131 ve bilimi rehber edinmek, hangi din ve inan\u00e7tan olursa olsun, her insan\u0131n de\u011ferli oldu\u011funu bilmek ve buna sayg\u0131 g\u00f6stermektir. Nerede ger\u00e7ek anlam\u0131yla laiklik varsa, orada ger\u00e7ek anlamda din ve vicdan \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc vard\u0131r.<\/p>\n
E\u011fitim sistemi dini kurallara g\u00f6re bi\u00e7imlendirilemez<\/p>\n
AKP H\u00fck\u00fcmeti\u2019nin son 11 y\u0131lda benimsemi\u015f oldu\u011fu e\u011fitim politikalar\u0131na bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, \u00f6zellikle e\u011fitimde 4+4+4 dayatmas\u0131yla birlikte zorunlu din derslerine ek olarak, \u201czorunlu se\u00e7meli\u201d din derslerinin getirildi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir. Okul d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmleri s\u00fcrecinde en donan\u0131ml\u0131 okullar\u0131n imam hatip olarak ayr\u0131lmas\u0131, imam hatip ortaokulu ve liselerin t\u00fcm taleplerinin Milli E\u011fitim Bakanl\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan kar\u015f\u0131lanmas\u0131 ve di\u011fer kamu okullar\u0131n\u0131n kendi kaderiyle ba\u015f ba\u015fa b\u0131rak\u0131lmas\u0131, T\u00fcrkiye\u2019de e\u011fitim sisteminin nas\u0131l bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm i\u00e7ine itildi\u011fini g\u00f6stermektedir.<\/p>\n
Toplumlarda din-e\u011fitim ili\u015fkisini, b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde din-devlet ili\u015fkisi belirler. Ba\u015fka bir ifadeyle, dini konular devlet \u00fczerin\u00adde ne kadar g\u00fc\u00e7l\u00fc bir etkiye sahip ise, e\u011fitim sistemi \u00fczerinde de o kadar y\u00f6nlendirici, yasak\u00e7\u0131 ve dayatmac\u0131 olmas\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r. AKP h\u00fck\u00fcmetinin dini kendi \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in bir ara\u00e7 olarak kullanmas\u0131 ve istismar etmesi, din ad\u0131na \u00e7e\u015fitli yasaklar\u0131 g\u00fcndeme getirmesini ve uygulamas\u0131n\u0131 beraberinde getirmi\u015ftir. Bu anlamda, dinin genel olarak toplumsal ya\u015fam, \u00f6zel olarak e\u011fitim \u00fcze\u00adrindeki etkisini, var olan siyasal yap\u0131 ve iktidar ile kurulan ili\u015fkilerden ayr\u0131 de\u011ferlendirmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.<\/p>\n
Laik e\u011fitimde \u00f6\u011fretim programlar\u0131, bilimsel bilgiler \u00fczerine kurulmak zorundad\u0131r. Programlarda kat\u0131 ve de\u011fi\u015fmez bilgilere yer olmamal\u0131d\u0131r. E\u011fitim programlar\u0131nda tek ve de\u011fi\u015fmez do\u011fru olmad\u0131\u011f\u0131, cans\u0131z maddenin bile bir yandan \u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fcp da\u011f\u0131l\u0131rken, di\u011fer yandan da yeni bi\u00e7imler alt\u0131nda \u00f6rg\u00fctlenmekte oldu\u011fu anlat\u0131lmal\u0131d\u0131r. Bu \u015fekilde \u00f6\u011frenciler, e\u011fitimde s\u0131k\u00e7a kullan\u0131lan dini s\u00f6ylemlerden farkl\u0131 olarak, s\u00fcrekli de\u011fi\u015fim g\u00f6steren ger\u00e7ekli\u011fin \u201ctek ve de\u011fi\u015fmez a\u00e7\u0131klamas\u0131\u201d olamayaca\u011f\u0131n\u0131 daha iyi anlayabileceklerdir.<\/p>\n
Hem \u00f6\u011fretmenler, hem \u00f6\u011frenciler, kendi bildikleri do\u011frular d\u0131\u015f\u0131nda do\u011fru aramazlarsa ger\u00e7e\u011fi bulmalar\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Bu sonu\u00e7 \u00f6\u011fretim y\u00f6ntemlerine de yans\u0131m\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6rne\u011fin \u00f6\u011fretmenler, bilimsel bir konuyu i\u015flerken, \u201c\u015fu ki\u015fiye g\u00f6re\u201d, \u201cbunun bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131na g\u00f6re\u201d, \u201c\u015fu ko\u015fullar alt\u0131nda\u201d, \u201c\u015fu d\u00f6nemdeki yakla\u015f\u0131ma g\u00f6re\u201d vb gibi \u00e7ekincelerle sergilemektedir. B\u00f6ylesi bir tutum \u00f6\u011frenciler aras\u0131nda bir \u00e7e\u015fit tart\u0131\u015fma gelene\u011fi de yaratmaktad\u0131r.<\/p>\n
Laik e\u011fitimin en \u00f6nemli ayaklar\u0131ndan birisi \u201ckarma e\u011fitim\u201ddir. Karma e\u011fitimle \u00f6\u011fretim, k\u0131z ve erkek \u00f6\u011frencilerin k\u00fc\u00e7\u00fck ya\u015flardan itibaren bir arada e\u011fitilmeleri, toplumda kad\u0131n erkek e\u015fitli\u011fini ya\u015fama ge\u00e7irmeyi kolayla\u015ft\u0131rmaktad\u0131r. Bu \u015fekilde farkl\u0131 cinslerin k\u00fc\u00e7\u00fck ya\u015flardan itibaren birbirini tan\u0131mas\u0131, farkl\u0131l\u0131klar\u0131na sayg\u0131 g\u00f6stermesi \u00f6\u011fretilebilmektedir.<\/p>\n
E\u011fitimin dini kurallara g\u00f6re ya da herkesin inanc\u0131na uygun bir i\u00e7erikte d\u00fczenlenmesi durumunda, bir sonraki hedefin karma e\u011fitimin kald\u0131r\u0131lmas\u0131, k\u0131z ve erkek \u00f6\u011frencilerin \u00f6nce ayr\u0131 s\u0131n\u0131flarda, daha sonra ayr\u0131 ayr\u0131 okullarda okutulmas\u0131n\u0131 g\u00fcndeme getirecektir. AKP\u2019nin ve Memur Sen\u2019in baz\u0131 yetkililerinin d\u00f6nem d\u00f6nem karma e\u011fitimi hedef alan s\u00f6zleri dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, iktidar\u0131n sahte \u00f6zg\u00fcrl\u00fck s\u00f6ylemleri ile e\u011fitim ba\u015fta olmak \u00fczere, toplumsal ya\u015fam\u0131 bir b\u00fct\u00fcn olarak dini kurallara g\u00f6re bi\u00e7imlendirmek istemesine kar\u015f\u0131 net bir duru\u015f sergilemek gerekti\u011fi a\u00e7\u0131kt\u0131r.<\/p>\n
Okullarda din dersinin zorunlu ya da \u201czorunlu se\u00e7meli\u201d olarak okutulmas\u0131, kamusal, laik, demokratik e\u011fitim anlay\u0131\u015f\u0131yla, bilimsel e\u011fitimle temelden \u00e7eli\u015fmektedir. Okullarda, \u00fcstelik devlet arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ve zorunlu olarak, yaln\u0131zca belli bir din ve mezhep \u00f6\u011fretilmektedir. Bu durum, T\u00fcrkiye gibi \u00e7ok k\u00fclt\u00fcrl\u00fc, \u00e7ok dinli ve \u00e7ok mezhepli bir toplumda, bir\u00e7ok sorunun ve e\u015fitsizliklerin do\u011fmas\u0131na yol a\u00e7maktad\u0131r. Bu noktada farkl\u0131 inan\u00e7lara kar\u015f\u0131 a\u00e7\u0131k bir ayr\u0131mc\u0131l\u0131k ortaya \u00e7\u0131karken, tek bir din ve mezhep \u00fczerinden t\u00fcm toplumun tek tiple\u015ftirilmesine seyirci kalmak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Bu nedenle devletin b\u0131rakal\u0131m zorunlu din dersini, se\u00e7meli olarak bile din e\u011fitimi vermemesi gerekmektedir.<\/p>\n
Okullarda din e\u011fitimi sorunu, e\u011fitim \u00fczerinden \u201cdini bilimselle\u015ftirmeye\u201d ya da \u201cbilimi dinselle\u015ftirmeye\u201d \u00e7al\u0131\u015fma giri\u015fimleri noktas\u0131nda d\u00fc\u011f\u00fcmlenmektedir. Oysa e\u011fitim bilimi a\u00e7\u0131s\u0131ndan ge\u00e7erli olan tek \u015fey, e\u011fitime bilimin g\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fc ile bakmakt\u0131r. Dinin g\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fc ile dini kurallar\u0131n gerektirdi\u011fi gibi e\u011fitime ve bilime bakmak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Bilim \u201cbilim\u201d olarak, din \u201cdin\u201d olarak kald\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece ve birbirinin alan\u0131na m\u00fcdahale etmedi\u011fi s\u00fcrece i\u015flevlerini do\u011fru bir \u015fekilde yerine getirebilecektir.<\/p>\n
B\u00fct\u00fcn din ve inan\u00e7tan insanlar, \u00f6zellikle okullarda, e\u015fit ko\u015fullarla, ayn\u0131 kurallara uymak durumundad\u0131r. E\u011fitim kurumlar\u0131nda hi\u00e7 kimseye ya da gruba \u201cdini inanc\u0131n\u0131n gere\u011fi\u201d gerek\u00e7esiyle ayr\u0131mc\u0131 uygulama yap\u0131lmas\u0131 ya da yasak\u00e7\u0131 bir tutum i\u00e7ine girilmesi kabul edilemez. Bu nedenle e\u011fitim kurumlar\u0131nda herkesin dini inanc\u0131n\u0131n gerektirdi\u011fi gibi giyinerek okula gelmesini \u201c\u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u201d olarak tan\u0131mlamak, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck kavram\u0131n\u0131n anlam\u0131n\u0131 kas\u0131tl\u0131 olarak \u00e7arp\u0131tmak anlam\u0131na gelmektedir.<\/p>\n
Laikli\u011fin temelinde farkl\u0131 inan\u00e7 ve dinlerdeki insanlar aras\u0131nda e\u015fitli\u011fin sa\u011flanmas\u0131 vard\u0131r. Bunu yapabilmek i\u00e7in devlet, t\u00fcm din ve mezheplere ayn\u0131 mesafede durmak, dine bak\u0131\u015f\u0131nda mutlak olarak ta\u00adrafs\u0131z olmak zorundad\u0131r. Devlet e\u011fitim hizmetlerini \u00f6rg\u00fctlerken ve bu hizmetleri sunarken, bunu asla dini referanslara g\u00f6re yapmamal\u0131, hi\u00e7 kimseyi belli bir inan\u00e7 grubunun e\u011fitimini almaya zorlamamal\u0131d\u0131r. S\u0131rf bu durumun kendisi bile \u201cDinde zorlama yoktur\u201d anlay\u0131\u015f\u0131yla \u00e7eli\u015fmektedir.<\/p>\n
Kamuda ba\u015f\u00f6rt\u00fcs\u00fcn\u00fcn serbest olmas\u0131, \u201c\u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u201d anlam\u0131na gelmemektedir<\/p>\n
Y\u0131llard\u0131r \u00f6nemli istismar alanlar\u0131ndan birisi olan kamuda ba\u015f\u00f6rt\u00fcs\u00fc yasa\u011f\u0131n\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131, iddia edildi\u011finin aksine, kamuda k\u0131l\u0131k k\u0131yafet \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc anlam\u0131na gelmemektedir. Y\u0131llard\u0131r \u00f6nemli bir inan\u00e7 istismar\u0131 olarak ya\u015fanan bir sorun olan ba\u015f\u00f6rt\u00fcs\u00fc, siyasi iktidar\u0131n \u201ckendine demokrat\u201d tutumuyla siyaseten \u00e7\u00f6z\u00fclmek istenmi\u015f, \u00e7\u00f6z\u00fclmek istenirken bile yeni yasaklar g\u00fcndeme getirilmi\u015ftir. Sorun, sadece \u201cba\u015f\u00f6rt\u00fcs\u00fc serbestli\u011fine\u201d indirilemeyecek kadar derindir.<\/p>\n
Kamu emek\u00e7ilerinin nas\u0131l giyinece\u011finin son derece ayr\u0131nt\u0131l\u0131 ve kat\u0131 kurallar\u0131n oldu\u011fu ve 12 Eyl\u00fcl\u2019\u00fcn yasak\u00e7\u0131 mant\u0131\u011f\u0131yla haz\u0131rlanm\u0131\u015f bir y\u00f6netmelikle belirlenmi\u015f olmas\u0131, h\u00fck\u00fcmetin \u201ckendine demokrat\u201d ve \u201csahte \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc\u201d kimli\u011fini bir kez daha ortaya koymu\u015ftur.<\/p>\n
Okulda din derslerinin yaratt\u0131\u011f\u0131 e\u015fitsizlikler, tek din, tek mezhep d\u0131\u015f\u0131ndaki inan\u00e7 gruplar\u0131na y\u00f6nelik ayr\u0131mc\u0131 uygulamalar\u0131n artt\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nemde, bir taraftan kamuda \u201ck\u0131l\u0131k-k\u0131yafet \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc\u201d s\u00f6ylemini kullan\u0131p, di\u011fer taraftan sadece ba\u015f\u00f6rt\u00fcs\u00fc \u201cserbestli\u011fi\u201dnin getirmek, \u00fcstelik b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n \u201c\u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u201d gibi yans\u0131t\u0131lmas\u0131 ve savunulmas\u0131, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck kavram\u0131n\u0131n i\u00e7inin bo\u015falt\u0131lmas\u0131ndan ba\u015fka bir anlam ta\u015f\u0131mamaktad\u0131r.<\/p>\n
\u00d6zg\u00fcrl\u00fck, insan\u0131n insan olmaktan dolay\u0131, do\u011fu\u015fla sahip oldu\u011fu bir \u015fey de\u011fil, tarihsel geli\u015fmenin belli bir a\u015famas\u0131nda y\u00fcr\u00fct\u00fclen m\u00fccadeleler sonucunda elde edilen, insanlar\u0131n esaretten, k\u00f6lelikten ve her t\u00fcrl\u00fc s\u00f6m\u00fcr\u00fcden kurtulmas\u0131n\u0131 ifade eden, derin ve kapsaml\u0131 bir kavramd\u0131r. Bireyler a\u00e7\u0131s\u0131ndan genel ve soyut bir \u00f6zg\u00fcrl\u00fck kavram\u0131ndan bahsetmek m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131 gibi, siyasi iktidar\u0131n toplumsal hayat\u0131 ve \u00e7al\u0131\u015fma ya\u015fam\u0131n\u0131 dini kurallara g\u00f6re bi\u00e7imlendirme \u00e7abalar\u0131n\u0131 \u201c\u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u201d olarak ifade etmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.<\/p>\n
Sendikalar soruna nas\u0131l yakla\u015fmal\u0131d\u0131r?<\/p>\n
Sendikalar, kamuda \u201cba\u015f\u00f6rt\u00fcs\u00fc\u201d serbestli\u011fi \u00fczerinden emek\u00e7ilerin ayr\u0131\u015fmas\u0131na hizmet edecek her t\u00fcrl\u00fc tutum ve davran\u0131\u015ftan uzak durmal\u0131, hi\u00e7bir \u015fekilde ba\u015f\u00f6rt\u00fcs\u00fc yasa\u011f\u0131n\u0131 savunur konuma d\u00fc\u015f\u00fclmemelidir. Bu a\u015famada ilk yap\u0131lmas\u0131 gereken, \u00f6ncelikle laikli\u011fi mevcut bi\u00e7imsel ve yasak\u00e7\u0131 haliyle savunmaktan uzak durmak olmal\u0131d\u0131r. \u015eu unutulmamal\u0131d\u0131r ki, ba\u015f\u00f6rt\u00fcs\u00fc sorununun bu kadar b\u00fcy\u00fcmesinin en \u00f6nemli nedeni, uzun y\u0131llard\u0131r bireylerin g\u00fcnl\u00fck ya\u015fam\u0131n\u0131 kat\u0131 ve yasak\u00e7\u0131 kurallarla bi\u00e7imlendirilmek istenmesidir.<\/p>\n
Ger\u00e7ek laiklik savunusu, sadece ba\u015f\u00f6rt\u00fcs\u00fcne indirgenemeyecek kadar derin ve kapsaml\u0131 bir konudur. Sendikalar ve kamu emek\u00e7ileri, ger\u00e7ek anlamda k\u0131l\u0131k-k\u0131yafet serbestli\u011fini, din ve inan\u00e7 \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc savunmak, pratikte de buna uygun tutumlar almak zorundad\u0131r. Aksi bir tutum, emek\u00e7ileri yeniden laik-anti laik kampla\u015fmas\u0131 i\u00e7ine itecek ve bu durum en \u00e7ok siyasi iktidar\u0131n i\u015fine yarayacakt\u0131r. \u00c7\u00f6z\u00fcm ise, dinin ki\u015fisel bir inan\u00e7 meselesi oldu\u011fu ger\u00e7e\u011finden hareketle, devletin ya da onun y\u00fcr\u00fctme organ\u0131 olan h\u00fck\u00fcmetin ki\u015fisel bir alanla ilgili sadece kendi siyasal \u00e7\u0131karlar\u0131 do\u011frultusunda birtak\u0131m d\u00fczenlemeler yaparak konuyu \u201cinan\u00e7 istismar\u0131\u201d noktas\u0131na getirmesine izin vermemek, bu konuda toplumda yarat\u0131lmak istenen ayr\u0131\u015fmalar\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ecek tutumlar almakt\u0131r.<\/p>\n
Okullarda kamu ad\u0131na g\u00f6rev yapan \u00f6\u011fretmenlerin (kad\u0131n ya da erkek fark etmeksizin), \u00f6\u011frencilerin ki\u015filik geli\u015fimi ba\u015fta olmak \u00fczere \u00e7e\u015fitli konulardaki tutum ve davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 etkileyecek; ya da onlar\u0131 belli bir inan\u00e7 sistemi \u00fczerinden y\u00f6nlendirecek tutum, davran\u0131\u015f ve s\u00f6ylemlerde bulunmas\u0131, e\u011fitim kurumlar\u0131n\u0131n dini esaslara g\u00f6re d\u00fczenlenmesi y\u00f6n\u00fcnde at\u0131lm\u0131\u015f her ad\u0131m\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131nda olmak gerekti\u011fi a\u00e7\u0131kt\u0131r. Siyasi iktidar\u0131n dinin ve dinsel geleneklere dayanan de\u011ferlerinin \u00f6zel ya\u015fama, toplum ve \u00e7al\u0131\u015fma ya\u015fam\u0131na daha derinden n\u00fcfuz etmesini ama\u00e7layan giri\u015fimleri kar\u015f\u0131s\u0131nda durmak gerekti\u011fi a\u00e7\u0131kt\u0131r. Ancak bu yap\u0131l\u0131rken, bug\u00fcne kadar s\u0131k s\u0131k kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan bi\u00e7imsel bir laiklik savunusu yapmak, sendikalar\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak mevcut yasak\u00e7\u0131 uygulamalar\u0131 savunmak konumuna asla d\u00fc\u015f\u00fclmemelidir.<\/p>\n
T\u00fcrkiye\u2019de uzunca bir s\u00fcredir yarat\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan b\u00fct\u00fcn kampla\u015fma giri\u015fimlerine ra\u011fmen, kamuda ba\u015f\u00f6rt\u00fcs\u00fcn\u00fcn yasaklanmas\u0131n\u0131n savunulacak hi\u00e7bir bir yan\u0131 yoktur. Ba\u015f\u00f6rt\u00fcs\u00fcn\u00fcn \u00f6zel ya\u015famda serbest iken, kamusal alanda yasak olmas\u0131n\u0131n pratik olarak hi\u00e7bir anlam\u0131n\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r. Bu noktada kad\u0131nlar\u0131n s\u0131rf ba\u015f\u00f6rt\u00fcs\u00fc kullan\u0131yorlar diye \u00e7al\u0131\u015fma ve ya\u015fama alanlar\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmas\u0131 kabul edilemez. Ancak kamuda ba\u015f\u00f6rt\u00fcs\u00fc yasa\u011f\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmak, ba\u015f\u00f6rt\u00fcs\u00fcn\u00fcn bir \u00f6zg\u00fcrl\u00fck talebi oldu\u011fu ya da kad\u0131n\u0131 \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirdi\u011fi gibi ifadeleri hakl\u0131 \u00e7\u0131karmamaktad\u0131r. Ba\u015f\u00f6rt\u00fcs\u00fc, hangi nedenle savunulursa savunulsun, kad\u0131n\u0131 \u00f6zg\u00fcrle\u015ftiren de\u011fil, onun esaretini art\u0131ran, ikinci s\u0131n\u0131f konumunu peki\u015ftiren bir ara\u00e7 oldu\u011fu ger\u00e7e\u011fini a\u00e7\u0131k\u00e7a tart\u0131\u015fmay\u0131 ve ele\u015ftirmeyi de gerektirmektedir.<\/p>\n
Ba\u015f\u00f6rt\u00fcs\u00fc pek \u00e7ok \u00e7evrenin iddia etti\u011fi gibi bir \u00f6zg\u00fcrl\u00fck simgesi olmad\u0131\u011f\u0131 gibi, kad\u0131n\u0131n toplumsal ya\u015fam\u0131n\u0131 ku\u015fatan \u201cdinsel-muhafazak\u00e2r\u201d iklimi daha da g\u00fc\u00e7lendiren, pek \u00e7ok sorun gibi, kad\u0131nlar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 di\u011fer sorunlar\u0131n da \u00fczerini \u00f6rten bir i\u015flev g\u00f6rmektedir. Sorunu sadece ba\u015f\u00f6rt\u00fcs\u00fcne indirgememek, genel olarak k\u0131l\u0131k k\u0131yafete yasaklar getirilmesine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmak, ba\u015f\u00f6rt\u00fcs\u00fcn\u00fcn \u00f6z\u00fcnde kad\u0131nlar\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fck m\u00fccadelesiyle \u00e7at\u0131\u015fan bir tutum oldu\u011funu, iktidar taraf\u0131ndan toplumu b\u00f6lmenin ve \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc yedeklemenin arac\u0131 haline getirildi\u011fini, ba\u015f\u00f6rt\u00fcs\u00fcn\u00fcn te\u015fvik edilmesi ya da \u00f6zendirilmesini ele\u015ftirmekten geri durmamak gerekmektedir. Bu noktada, ba\u015f\u00f6rt\u00fcs\u00fcn\u00fcn kad\u0131n\u0131 \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirdi\u011fini iddia edenlerin tutars\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 ve i\u00e7ine d\u00fc\u015ft\u00fckleri \u00e7eli\u015fkileri ele\u015ftirmekten asla geri durulmamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
AKP ve onun yedekledi\u011fi \u00e7evrelerin yaratt\u0131\u011f\u0131 sahte \u00f6zg\u00fcrl\u00fck s\u00f6ylemlerini ters y\u00fcz eden \u201cba\u015f\u00f6rt\u00fcs\u00fc \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc\u201d propagandas\u0131, di\u011fer alanlardaki b\u00fct\u00fcn \u00f6zg\u00fcrl\u00fck taleplerini ve m\u00fccadelesini de \u00f6rtmektedir. \u00d6yle ki, toplum bu sorun etraf\u0131nda \u00e7ok boyutlu bir tart\u0131\u015fman\u0131n i\u00e7ine itilirken, i\u015f\u00e7i ve emek\u00e7ilerin acil sorunlar\u0131 g\u00fcndeme bile gelmemekte, burjuva siyaset mekanizmas\u0131n\u0131n sa\u011f ve \u201csol\u201d fraksiyonlar\u0131 bizzat kendileri taraf\u0131ndan yarat\u0131lan kampla\u015fma ve b\u00f6l\u00fcnme ortam\u0131 \u00fczerinden kendilerini yeniden \u00f6rg\u00fctlemektedir.<\/p>\n
Burada belirtilmesi \u00f6zellikle belirtilmesi gereken bir di\u011fer \u00f6nemli nokta, do\u011frudan do\u011fruya kad\u0131nlar\u0131 ilgilendiren bir konuda, \u201c\u00fc\u00e7 \u00e7ocuk\u201d ve \u201ck\u00fcrtaj\u201d tart\u0131\u015fmalar\u0131nda oldu\u011fu gibi, konuyu kad\u0131nlardan \u00e7ok erkeklerin tart\u0131\u015fmas\u0131 ve kad\u0131nlar ad\u0131na karar verici bir pozisyon almaya \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131d\u0131r. S\u0131rf bu durum bile, hemen her konuda oldu\u011fu gibi, ba\u015f\u00f6rt\u00fcs\u00fc konusunda da erkeklerin \u00f6ne \u00e7\u0131kmas\u0131 ve sorunun as\u0131l muhatab\u0131 olan kad\u0131nlar\u0131n ikinci plana itilmesidir.<\/p>\n
Sons\u00f6z<\/p>\n
Laik olmayan bir e\u011fitim sisteminin ne demokratik olmas\u0131, ne demokrasiye hizmet etmesi, ne de bireyin ger\u00e7ek anlamda \u00f6zg\u00fcr olmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Ger\u00e7ek anlamda laik bir e\u011fitimi bi\u00e7imsel de\u011fil, ger\u00e7ek demokrasi ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fckler destekleyebilir. De\u011fi\u015fik din, mezhep, inan\u00e7 ve cinsiyetten yurtta\u015flar\u0131n okullara e\u015fit bi\u00e7imde devam etmeleri, e\u011fitim sisteminin inan\u00e7 ve g\u00f6r\u00fc\u015fler aras\u0131nda ay\u0131r\u0131m yapmamas\u0131yla, kamusal, laik ve demokratik bir e\u011fitim sistemine sahip olmas\u0131yla do\u011frudan ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Bu a\u015famada elbette bir taraftan dinin, ba\u015fta siyasi iktidar olmak \u00fczere, egemen g\u00fc\u00e7lerin \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in kullanmas\u0131n\u0131 engellemek, di\u011fer taraftan emek\u00e7iler i\u00e7inde herhangi bir inan\u00e7 ayr\u0131m\u0131 yapmadan, demokrasi ve laiklik m\u00fccadelesini y\u00fckseltmeyi ve dinle devlet i\u015flerinin birbirinden tam ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunma m\u00fccadelesini \u00f6ne \u00e7\u0131karmak gerekmektedir.<\/p>\n
T\u00fcrkiye\u2019de y\u0131llard\u0131r ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 gibi dinin siyasalla\u015fmas\u0131 ve siyasal \u00e7\u0131karlara alet edilmesinin engellenmesi, ancak devletin dinden elini tamamen \u00e7ekmesiyle m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Devlet, din i\u015flerinden b\u00fct\u00fcn\u00fcyle elini \u00e7ekmeli, b\u00fct\u00fcn dinler, mezhepler ve inan\u00e7lar kar\u015f\u0131s\u0131nda tarafs\u0131z olmal\u0131d\u0131r. Laik e\u011fitimin bir gere\u011fi olarak okullarda hi\u00e7bir dinin e\u011fitimi verilmemeli, okullarda \u00e7ocuklara y\u00f6nelik y\u00f6nlendirici ya da d\u0131\u015flay\u0131c\u0131 hi\u00e7bir dini ya da siyasi y\u00f6nlendirme yap\u0131lmamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
T\u00fcrkiye\u2019de din ve milliyet\u00e7ili\u011fin sermaye taraf\u0131ndan i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 ve emek\u00e7ilerin s\u00f6m\u00fcr\u00fclmesinde en etkili ara\u00e7 olarak kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6nlemek, halk\u0131n \u015fu ya da bu \u015fekilde olu\u015fmu\u015f inan\u00e7lar\u0131n\u0131 hedef alan ifadeler ya da kaba bir din kar\u015f\u0131t\u0131 propaganda yoluyla olabilecek bir \u015fey de\u011fildir. Dinin ki\u015finin \u201c\u00f6zel alan\u0131\u201d olarak kalmas\u0131 ama sermaye ve h\u00fck\u00fcmetlerinin bu \u00f6zel alan\u0131 nas\u0131l kendi \u00e7\u0131karlar\u0131 i\u00e7in ters y\u00fcz etti\u011fini anlamalar\u0131, ancak emek\u00e7ilerin sermayeye kar\u015f\u0131 hep birlikte, omuz omuza y\u00fcr\u00fctecekleri \u00f6rg\u00fctl\u00fc m\u00fccadele i\u00e7inde olacakt\u0131r.<\/p>\n
Dr. Erkan AYDO\u011eANO\u011eLU*<\/p>\n